Sztuczna inteligencja (AI) - pierwsze europejskie regulacje prawne

• Wyzwanie prawne
• Akt o AI
• Szczególnie niebezpieczne systemy AI
• Nadzór nad AI i systemy wysokiego ryzyka
• Podsumowanie

Wyzwanie prawne

Błyskawiczny rozwój narzędzi takich jak ChatGPT, Google Gemini naszego rodzimego Bielik AI oraz niedawno budzącego coraz więcej kontrowersji chińskiego DeepSeek stawia ustawodawcę nie tylko krajowego, ale również międzynarodowego przed nie lada wyzwaniem. Kolejny raz prawo podąża za rozwojem społeczno-technologicznym i musi wypracowywać rozwiązania dla już ukształtowanej rzeczywistości.

Akt o AI

Tym razem europejski ustawodawca długo kazał czekać na pierwszą regulację, dotyczącą sztucznej inteligencji ponieważ w dniu 1 sierpnia 2024 r. niemal po trzech latach pracy w życie weszło rozporządzenie Akt o AI, pierwsza kompleksowa próba podstawowego zdefiniowania prawnego kwestii sztucznej inteligencji. Obecnie, poszczególne kraje członkowskie Unii Europejskiej mają czas na implementację przepisów przedmiotowej dyrektywy do porządku prawa krajowego. Ze względu na istotność regulacji oraz stopień skomplikowania materii Aktu o AI, przepisy w Polsce będą wprowadzone w sposób stopniowy. Znaczna ich część ma obowiązywać po upływie 24 miesięcy natomiast niektóre przepisy zgodnie z założeniem mają obowiązywać kolejno po 6, 12 oraz 36 miesiącach.

Szczególnie niebezpieczne systemy AI

Pierwszą kwestią która została uznana za najistotniejszą jest zakaz wykorzystywania szczególnie niebezpiecznych systemów AI. Przepisy w tym zakresie obowiązują już od 2 lutego. Szczególnie niebezpieczne systemy AI według regulatora to zachowania zaklasyfikowane w 8 obszarach:

• systemy bazujące na manipulacji zachowania tj. wykorzystujące techniki podprogowe lub świadome wprowadzenie w błąd w celu doprowadzenia do istotnych szkód,
• wykorzystywanie słabości osoby fizycznej lub grupy osób,
• scoring społeczny,
• profilowanie osoby fizycznej lub ocena jej cech osobowości,
• tworzenie lub rozbudowywanie baz danych, służących rozpoznawaniu twarzy,
• wyciąganie wniosków na temat emocji osoby fizycznej,
• wykorzystywanie systemów kategoryzacji biometrycznej oraz
• wykorzystywanie systemów zdalnej identyfikacji biometrycznej w czasie rzeczywistym.

Nadzór nad AI i systemy wysokiego ryzyka

Kolejnym terminem wejścia w życie nowych przepisów jest sierpień 2025 r. które będą istotne ponieważ mają dotyczyć nadzoru nad sztuczną inteligencją, między innymi określić organ nadzoru rynku.

Ostatnie w kolejności pozostają przepisy określające systemy AI wysokiego ryzyka  oraz związanych z nimi obowiązków. Planowany czas wejścia ich w życie to sierpień 2026 r., natomiast w stosunku do systemów wysokiego ryzyka stanowiących element produktów podlegającym oddzielnym regulacjom od sierpnia 2027 r.

Podsumowanie

Sztuczna inteligencja bez wątpienia ułatwia nam życie w wielu aspektach zarówno osobistych jak i zawodowych. Powstanie przepisów oraz regulacji prawnych w tym przedmiocie nie zwalnia nas od świadomego oraz odpowiedzialnego korzystania z tego dobrodziejstwa. Nadal ma to być wyłącznie narzędzie, natomiast jedynym decydentem oraz nadzorcą akceptującym wyniki pracy przy użyciu sztucznej inteligencji ma być człowiek.

Na koniec, jako lekcje i przestrogę dla prawników i nie tylko, można przytoczyć przykład profesjonalnego pełnomocnika z Nowego Jorku Steven A Schwartz, który szukając precedensu jaki umożliwiłby mu wygranie sprawy sądowej prowadzonej dla klienta przeciwko pewnym liniom lotniczym zapytał ChatGPT o wyszukanie podobnych spraw a następnie bez weryfikacji prawdziwości uzyskanych odpowiedzi przekazał ww. dane do sądu. Jak się domyślasz, w toku procesu okazało się że wyselekcjonowane sprawy o przybliżonym stanie faktycznym przez ChatGPT nie miały miejsca i zostały w pełni wymyślone przez sztuczną inteligencję.